TURP (transuretral rezeksiya — prostatani siydik kanali orqali qirqib olish) — prostata adenomasida siydik kanalini siqib turgan bez toʻqimasini teri kesilmasdan olib tashlash operatsiyasi. Jarroh olat orqali ingichka optik asbob kiritadi va toʻqimani ichkaridan qirqib oladi. TURP oʻnlab yillardan beri qoʻllanadi va oʻrtacha kattalikdagi prostata uchun asosiy usullardan biri hisoblanadi.
Turli operatsiya usullarining farqi haqida prostata operatsiyasi maqolasida yozganmiz. Bu yerda esa TURP operatsiyasini bosqichma-bosqich koʻrib chiqamiz: tayyorgarlik, operatsiya kuni, kateter, uyda tiklanish, jinsiy hayotga taʼsiri va realistik natija.
TURP kimga tavsiya etiladi?
TURPga odatda ikki holatda murojaat qilinadi: dorilar belgilarni yetarlicha yengillashtirmasa yoki adenoma asorat bera boshlasa. Asoratlarga takroriy siydik tutilishi, qovuqda tosh, qaytalanuvchi infeksiya, siydikda qon va buyrak faoliyatining pasayishi kiradi. Kasallikning oʻzi haqida — prostata adenomasi maqolasida.
Xalqaro tavsiyalarga koʻra, TURP taxminan 30–80 ml hajmdagi prostata uchun eng mos. Bez juda katta boʻlsa, koʻpincha lazer enukleatsiyasi tanlanadi — bu haqda HoLEP lazer operatsiyasi maqolasida oʻqing.
Operatsiyadan oldin shikoyatlar haqiqatan prostatadan ekanini aniqlash muhim. Baʼzan oqimning sustligi toʻsiqdan emas, qovuq mushagining zaifligidan boʻladi. Bunday holatda operatsiya kutilgan yengillikni bermasligi mumkin. Shuning uchun shifokor oqim tezligini va qovuqda qolgan siydikni oʻlchaydi, zarur boʻlsa qovuq bosimini tekshiradigan maxsus tekshiruvni buyuradi.
Operatsiyaga qanday tayyorlaniladi?
- Tahlillar: PSA, siydik tahlili va siydik ekmasi. Infeksiya topilsa, avval u davolanadi.
- Qon tahlillari: qon ivishi, buyrak koʻrsatkichlari, qand; yoshga qarab — EKG.
- Prostata hajmi: UZI yoki TRUZI bilan oʻlchanadi, bu usulni tanlashga yordam beradi.
- Dorilar: qonni suyultiruvchi dorilarni hech qachon oʻzingiz toʻxtatmang. Reja urolog va kardiolog tomonidan birga tuziladi.
- Anesteziolog suhbati: ogʻriqsizlantirish turi tanlanadi va operatsiyadan oldingi ovqatlanish qoidalari tushuntiriladi.
TURP operatsiyasi qanday oʻtkaziladi?
- Ogʻriqsizlantirish. Koʻpincha belga ukol qilinadi (spinal anesteziya): beldan pasti uvishadi, siz esa hushda qolasiz. Baʼzan umumiy narkoz qoʻllanadi.
- Asbobni kiritish. Olat orqali siydik kanaliga rezektoskop — kamerali ingichka asbob kiritiladi. Teri kesilmaydi.
- Toʻqimani qirqish. Asbob uchidagi elektr halqa bilan kanalni siqib turgan toʻqima yupqa boʻlaklarga qirqib olinadi. Qonayotgan tomirlar shu zahoti kuydirib yopiladi.
- Yuvish. Koʻrinish tiniq boʻlishi uchun kanal va qovuq doimiy ravishda maxsus suyuqlik bilan yuvilib turiladi. Qirqilgan boʻlaklar qovuqdan yuvib chiqariladi.
- Tekshiruvga yuborish. Olingan toʻqima mikroskop ostida tekshirish uchun laboratoriyaga yuboriladi.
- Kateter. Oxirida qovuqqa siydik kateteri (ingichka naycha) qoʻyiladi.
Operatsiya odatda bir soat atrofida yoki biroz koʻproq davom etadi — bu bez kattaligiga bogʻliq.
Monopolyar va bipolyar TURP
TURP ikki xil apparat bilan bajariladi. Monopolyar usulda tuzsiz maxsus suyuqlik ishlatiladi. U qonga koʻp soʻrilsa, kamdan-kam hollarda «TUR sindromi» rivojlanadi: qonda natriy pasayadi, bosh aylanishi, koʻngil aynishi va chalkashlik paydo boʻladi. Bipolyar usulda esa tuzli eritma ishlatiladi, shuning uchun bu xavf ancha past. Ikkala usulning samarasi deyarli bir xil.
Kasalxonadagi kunlar va kateter
Operatsiyadan keyin qovuq kateter orqali doimiy yuvilib turiladi. Dastlab siydik pushti yoki qizgʻish boʻlishi normal holat. Kateter qovuqni qitiqlab, qorin pastida toʻlgʻoqsimon ogʻriq va siyish istagini keltirib chiqarishi mumkin — shifokor buni dori bilan yengillashtiradi.
Siydik tiniqlashgach, odatda bir necha kundan keyin kateter olinadi. Shundan soʻng siz oʻzingiz siyasiz va qovuqda qolgan siydik oʻlchanadi. Kasalxonada koʻpincha 1–3 kun yotiladi. Baʼzan erkak darhol siya olmaydi — unda kateter qayta qoʻyilib, bir necha kun u bilan uyga javob beriladi. Kateter bilan uyda qanday yurish kerakligi — siydik kateteri parvarishi maqolasida.
Uyda tiklanish: birinchi haftalar
- Koʻproq suv iching, agar shifokor boshqacha aytmagan boʻlsa. Siydik tiniq boʻladi va laxtalar kamroq hosil boʻladi.
- Ich qotishining oldini oling. Kuchanish qon ketishini qoʻzgʻatadi, shuning uchun tolali ovqat va yetarli suyuqlik muhim.
- Zoʻriqmang. Odatda 4–6 hafta ogʻir yuk koʻtarish, keskin mashq, velosiped va jinsiy aloqadan saqlanish tavsiya etiladi. Aniq muddatni jarroh aytadi.
- Kutilgan noqulayliklarga tayyor turing. Bir necha hafta davomida siyganda achishish, tez-tez va shoshilinch chaqiriq boʻladi. Ikkinchi hafta atrofida siydikda qon biroz koʻpayishi ham tabiiy.
- Chanoq tubi mashqlarini boshlang. Shifokor ruxsati bilan ular siydikni ushlab turishni tezroq tiklashga yordam beradi.
Shoshilinch: Laxtalar siydik yoʻlini berkitib, siya olmay qolsangiz, siydik quyuq qizil boʻlib qon toʻxtamasa, yuqori isitma va titroq boshlansa yoki boldirda ogʻriqli shish paydo boʻlsa — darhol shifoxonaga murojaat qiling.
Jinsiy hayot va urugʻ chiqishi
TURPdan keyin koʻp erkaklar orgazm paytida urugʻ chiqmayotganini yoki juda oz chiqayotganini sezadi. Buning sababi — urugʻ qovuqqa yoʻnaladi; bu holat retrograd eyakulyatsiya deb ataladi. Operatsiyadan keyin qovuq boʻyni kengroq boʻlib qoladi va urugʻ qarshiligi kamroq yoʻlni tanlaydi. Holat zararsiz, orgazm hissi odatda saqlanadi. Batafsil — retrograd eyakulyatsiya maqolasida.
Farzand rejalashtirayotgan boʻlsangiz, buni operatsiyadan oldin albatta ayting. Spermani oldindan muzlatib qoʻyish yoki urugʻ chiqishini saqlashga harakat qiladigan usulni tanlash mumkin.
Ereksiyaga kelsak, tadqiqotlarning koʻpchiligida TURP uni sezilarli yomonlashtirmagan. Siyish yengillashib, tungi uyqu tiklangach, baʼzi erkaklar umumiy ahvoli yaxshilanganini aytadi.
Natija qanday boʻladi va qanday xavflar bor?
Koʻpchilik erkaklarda operatsiyadan keyin siydik oqimi sezilarli kuchayadi, qovuq yaxshiroq boʻshaydi va belgilar yengillashadi. Natija odatda koʻp yillar saqlanadi. Kechasi siyish va shoshilinch chaqiriq esa oqimga qaraganda sekinroq yaxshilanadi, ayniqsa qovuq yillar davomida zoʻriqib ishlagan boʻlsa.
Mumkin boʻlgan xavflar:
- qon ketishi — kamdan-kam hollarda qon quyish kerak boʻladi;
- siydik yoʻli infeksiyasi;
- vaqtinchalik siydik tuta olmaslik, doimiysi kam uchraydi;
- oylar oʻtib siydik kanali yoki qovuq boʻynining chandiqli torayishi — oqim yana susaya boshlaydi;
- TUR sindromi — kam, asosan monopolyar usulda;
- yillar oʻtib bez toʻqimasining qayta oʻsishi va qayta davolash zarurati.
Olingan toʻqima tekshirilganda baʼzan kutilmaganda saraton hujayralari topiladi. Bunday holatda shifokor natijani tushuntiradi va keyingi rejani siz bilan birga tuzadi.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
- dori ichsangiz ham siyish qiyinligi hayotingizga xalaqit bersa — operatsiyani muhokama qilish uchun;
- operatsiyadan keyin oylar oʻtib siydik oqimi yana susaysa;
- siydik tuta olmaslik bir necha oydan keyin ham yaxshilanmasa;
- shoshilinch: siydik umuman chiqmay qolsa;
- shoshilinch: laxtali kuchli qon ketishi yoki yuqori isitma va titroq boʻlsa;
- shoshilinch: boldirda ogʻriqli shish yoki toʻsatdan hansirash paydo boʻlsa.
TURP sizga mos-mos emasligini urolog-androlog Davron Dautov bilan maxfiy muhokama qilishingiz mumkin — qabulga yoziling.
Asosiy fikrlar
- TURP prostatani teri kesilmasdan, siydik kanali orqali ichkaridan qirqib oladi.
- Kasalxonada koʻpincha 1–3 kun yotiladi, kateter bir necha kun turadi.
- Tiklanish davrida 4–6 hafta zoʻriqish va jinsiy aloqadan saqlanish tavsiya etiladi.
- Koʻpchilik erkaklarda urugʻ qovuqqa tushadi — bu zararsiz, lekin farzand rejasini oldindan muhokama qiling.
- Siydik chiqmay qolishi, kuchli qon ketishi yoki isitma — shoshilinch murojaat sababi.
Koʻp beriladigan savollar
TURP dan keyin kateter qancha vaqt turadi?
Odatda bir necha kun. Bu vaqtda qovuq kateter orqali maxsus suyuqlik bilan yuvilib turiladi. Siydik tiniqlashgach kateter olinadi va siz oʻzingiz yaxshi siya olayotganingiz tekshiriladi.
Urugʻ qovuqqa tushishi sogʻliqqa zarar keltiradimi?
Yoʻq. Urugʻ qovuqda qolib ketmaydi, keyingi siyishda siydik bilan chiqib ketadi, shuning uchun siydik biroz xira koʻrinishi mumkin. Orgazm hissi odatda saqlanadi. Bu holat faqat farzand koʻrishni qiyinlashtiradi, shuning uchun farzand rejalashtirsangiz, buni operatsiyadan oldin muhokama qiling.
TURP dan keyin siydikni tuta olmaslik boʻladimi?
Dastlabki haftalarda shoshilinch chaqiriq va baʼzan bir necha tomchi siydik chiqib ketishi mumkin. Bu odatda qovuq moslashgan sari va chanoq tubi mushaklari mashqlari bilan yaxshilanadi. Doimiy siydik tuta olmaslik kam uchraydi.
TURP uchun yosh chegarasi bormi?
Aniq yosh chegarasi yoʻq. Qaror yoshga emas, yurak, oʻpka va umumiy sogʻliq holatiga hamda anesteziya xavfiga qarab qabul qilinadi. Keksa erkaklarda ham operatsiya koʻpincha muvaffaqiyatli oʻtadi, lekin oldindan tekshiruv puxtaroq boʻladi.
Operatsiyadan keyin siydikda qon qancha vaqt koʻrinadi?
Bir necha hafta davomida siydikda vaqti-vaqti bilan qon koʻrinishi mumkin. Taxminan ikkinchi hafta atrofida yara ustidagi qatlam koʻchib, qon biroz koʻpayishi tabiiy. Siydik qon laxtalari bilan toʻsilib chiqmay qolsa yoki qon toʻxtamasa, darhol shifoxonaga murojaat qiling.
Manbalar
- EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS, 2024
- Mayo Clinic, Patient Care & Health Information (Transurethral resection of the prostate (TURP))
- MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine (Transurethral resection of the prostate)
Maqola xalqaro tibbiy tavsiyalar asosida tayyorlangan.
Muhim: bu maqola umumiy maʼlumot uchun. U shifokor koʻrigini almashtirmaydi. Dorilarni faqat shifokor tayinlaydi.