Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish

● Urologiya · Talaba va shifokorlar uchun

Pufak-siydik yoʻli reflyuksi (VUR) bolalarda

UVJ anatomiyasi, birlamchi va ikkilamchi VUR, xalqaro darajalash (I–V), VCUG va DMSA, reflyuks nefropatiyasi hamda EAU tavsiyalariga koʻra xavfga asoslangan davolash. Talaba va shifokorlar uchun.

Muallif: Davron Dautov, androlog-urolog · Toshkent

26 slayd · 425 KB · PowerPoint (.pptx)

Taqdimotning birinchi slaydi: Pufak-siydik yoʻli reflyuksi (VUR) bolalarda
01

Taqdimot maqsadlari

  • VUR ni taʼriflash, ICD-10 kodlarini bilish va siydik yoʻli–pufak tutashuvi (UVJ) anatomiyasi va antireflyuks mexanizmini tushuntirish
  • Birlamchi va ikkilamchi VUR ni farqlash hamda Xalqaro reflyuks tadqiqoti boʻyicha I–V darajalarni VCUG da tanish
  • Klinik koʻrinishlarni (febril SYI, prenatal gidronefroz) va tashxis algoritmini (USG, VCUG, DMSA) bayon qilish
  • Reflyuks nefropatiyasi va uzoq muddatli xavflarni (gipertenziya, proteinuriya, surunkali buyrak kasalligi) baholash
  • EAU tavsiyalariga koʻra xavfga asoslangan davolashni (kuzatuv, CAP, BBD davosi, endoskopik inyeksiya, reimplantatsiya) tushuntirish
  • Kuzatuv rejasini tuzish va oilaviy skrining masalasini muhokama qilish
02

Taʼrif, ICD-10 va epidemiologiya

  • Vezikoureteral reflyuks (VUR, pufak-siydik yoʻli reflyuksi) — siydikning siydik pufagidan siydik yoʻli (ureter) va buyrak jomiga teskari oqishi.
  • ICD-10: Q62.7 — tugʻma vezikoureterorenal reflyuks; N13.7 — VUR bilan bogʻliq uropatiya; N11.0 — reflyuks bilan bogʻliq obstruksiyasiz surunkali pielonefrit (reflyuks nefropatiyasi).
  • Bolalarda keng tarqalgan: febril SYI boʻlgan bolalarning sezilarli qismida va prenatal gidronefrozli chaqaloqlarning bir qismida topiladi.
  • Chaqaloqlik davrida oʻgʻil bolalarda koʻproq (yuqori daraja, tugʻma displaziya bilan), keyinroq SYI tufayli qizlarda koʻproq aniqlanadi.
  • Oilaviy moyillik kuchli: birinchi darajali qarindoshlarda uchrashi umumiy aholidan ancha yuqori.
  • Yosh bilan koʻpchilikda, ayniqsa past darajada, oʻz-oʻzidan yoʻqoladi. Asosiy xavf — reflyuksning oʻzi emas, balki infeksiya va buyrak chandigʻi.
03

UVJ anatomiyasi va antireflyuks mexanizmi

  • Siydik yoʻlining pufak ichidagi qismi pufak devori boʻylab qiyshiq oʻtadi, detrusor ostida submukoz tunnel hosil qilib, siydik yoʻli teshigi bilan tugaydi.
  • Asosiy mexanizm — passiv «klapan»: pufak toʻlib bosim oshganda submukoz qism siqiladi va teshik yopiladi. Tunnel uzunligining siydik yoʻli diametriga nisbati normada taxminan 5:1; qisqa tunnel reflyuks beradi.
  • Detrusor tayanchi va Waldeyer qini siydik yoʻlini pufak devoriga mustahkam fiksatsiya qiladi; siydik yoʻli peristaltikasi va trigon mushaklari faol rol oʻynaydi.
  • Normada teshik trigon burchaklarida; lateral siljigan, «golf teshigi» koʻrinishidagi teshik qisqa tunnel va reflyuksni bildiradi.
  • Pufak oʻsgani sari tunnel uzayadi — shuning uchun koʻpchilik bolada reflyuks oʻz-oʻzidan yoʻqoladi.
  • Embriologiya: siydik yoʻli kurtagining mezonefral yoʻldan ektopik chiqishi teshik joyini va buyrak rivojlanishini buzadi (reflyuks va displaziya birga).
04

Patofiziologiya: buyrak shikastlanishi mexanizmlari

  • Birlamchi VUR: UVJ ning tugʻma yetishmovchiligi (qisqa tunnel, teshik joyi anomaliyasi), pufak funksiyasi normal.
  • Ikkilamchi VUR: pufak ichi bosimining oshishi yoki infravezikal obstruksiya, neyrogen pufak, BBD, SYI yoki jarrohlik.
  • Reflyuks siydik yoʻllarini kengaytiradi, bakteriyalarning yuqoriga koʻtarilishiga yordam beradi; intrarenal reflyuks siydikni parenximaga bosim bilan kiritadi.
  • Buyrak shikastlanishining uch yoʻli: tugʻma displaziya (embrional), pielonefritdan keyingi chandiq (orttirilgan), yuqori bosimli reflyuks.
  • BBD da pufak ichi bosimi oshadi: reflyuksni saqlaydi va infeksiyani kuchaytiradi.
  • Duplikatsiyada pastki qutb siydik yoʻli teshigi lateral va kranial joylashadi (Weigert–Meyer qoidasi), shuning uchun reflyuks koʻpincha pastki qutbga tushadi.
05

Birlamchi va ikkilamchi VUR

TurMexanizmMisollar
Birlamchi UVJ tugʻma yetishmovchiligi, qisqa submukoz tunnel Lateral ektopik teshik; aka-ukalarda yoki ota-onada reflyuks (oilaviy)
Ikkilamchi: obstruktiv Infravezikal obstruksiya, yuqori bosim Orqa uretra klapanlari (oʻgʻil bolalarda), uretra torayishi
Ikkilamchi: neyrogen Neyrogen detrusor-sfinkter disfunksiyasi Spina bifida, miyelomeningotsele, orqa miya anomaliyalari
Ikkilamchi: funksional BBD, yuqori detrusor bosimi Giperfaol pufak, nomuvofiq siyish, qabziyat
Anatomik anomaliyalar Siydik yoʻli teshigi yoki pufak devori nuqsoni Duplikatsiya, ureterotsele, paraureteral (Hutch) divertikul
Iatrogen va yalligʻlanish Teshik joyining oʻzgarishi yoki jarohat Jarrohlikdan keyin; oʻtkir sistitda vaqtinchalik reflyuks
06

VUR darajalari (Xalqaro reflyuks tadqiqoti, VCUG)

DarajaVCUG koʻrinishiIzoh
I Kontrast faqat siydik yoʻlida, kengayishsiz Past daraja
II Siydik yoʻli, jom va kosachalarga yetadi, kengayishsiz Past daraja; fornikslar tabiiy
III Siydik yoʻli, jom va kosachalarning yengil-oʻrtacha kengayishi; fornikslar biroz tekislangan Past daraja (EAU: I–III)
IV Siydik yoʻli buralgan, jom va kosachalar oʻrtacha kengaygan; fornikslar tekis, soʻrgʻich izlari asosan saqlangan Yuqori daraja (EAU: IV–V)
V Siydik yoʻli va jom keskin kengaygan, buralgan; soʻrgʻich izlari yoʻqolgan Yuqori daraja; koʻpincha buyrak shikastlanishi bilan
07

Klinik koʻrinish

  • Febril SYI (pielonefrit) — eng koʻp uchraydigan namoyon boʻlish; chaqaloqlarda nospetsifik: isitma, ovqatdan bosh tortish, sustlik, qayt qilish, sariqlik, oʻsishning sustligi.
  • Prenatal gidronefroz: homiladorlik USG da aniqlanadi; tugʻruqdan keyingi baholashda VUR topilishi mumkin (ayniqsa oʻgʻillarda, yuqori daraja).
  • BBD belgilari: tez-tez siyish, shoshilinch istak, kunduzgi yoki tungi siydik tutolmaslik, qabziyat, ushlab turish harakatlari.
  • Oilaviy skrining: VUR bor bemorning aka-ukalari va farzandlarida tasodifan aniqlanadi.
  • Kech belgilar: arterial gipertenziya, proteinuriya, buyrak yetishmovchiligi (reflyuks nefropatiyasi), qorin ogʻrigʻi.
  • Koʻpchilik bolalarda simptom yoʻq, reflyuks tasodifan topiladi.
08

Tashxis: anamnez, laboratoriya, USG

  • Anamnez: SYI soni va febril boʻlganligi, BBD (siyish rejimi, qabziyat), oila anamnezi, prenatal USG natijalari.
  • Obyektiv: arterial bosim, boʻy va vazn oʻsishi, tashqi genitaliya, umurtqa (spina bifida belgilari), qorin (pufak va najas massasi).
  • Siydik tahlili va madaniy ekish — toʻgʻri olingan namuna (chaqaloqda kateter yoki suprapubik ponksiya), antibiotikdan oldin; qonda kreatinin, febril SYI da yalligʻlanish markerlari.
  • Buyrak va pufak USG: gidronefroz, siydik yoʻli kengayishi, parenxima qalinligi va exogenligi, buyrak oʻlchami, pufak devori qalinligi, siyishdan keyingi qoldiq siydik; duplikatsiya, ureterotsele.
  • Normal USG VUR ni ishonchli istisno qilmaydi (past daraja koʻrinmaydi).
  • Uroflowmetriya va siydik kundaligi — BBD gumon qilinsa.
09

Tasviriy usullar: VCUG, ceVUS, radionuklid, DMSA

  • VCUG (miksion sistouretrografiya) — reflyuksni aniqlash va darajalash uchun standart; oʻgʻillarda orqa uretra klapanlarini koʻrsatadi; steril texnika, nur yuki bor.
  • Bevosita radionuklid sistografiya: nur yuki kam, sezgirligi yuqori, ammo anatomik tafsilot va daraja aniqligi past.
  • Kontrastli miksion urosonografiya (ceVUS): nur yuki yoʻq, tajribali markazlarda qoʻllanadi; daraja baholash mumkin.
  • DMSA stsintigrafiyasi — kortikal chandiq va nisbiy buyrak funksiyasini baholashda eng aniq usul; chandiq uchun infeksiyadan taxminan 4–6 oy keyin, oʻtkir davrda pielonefrit oʻchoqlarini koʻrsatadi.
  • MAG3 renografiya — obstruksiya gumon qilinsa; urodinamika — neyrogen yoki murakkab BBD da.
  • EAU: yuqoridan pastga (avval DMSA, patologiya boʻlsa VCUG) yoki pastdan yuqoriga (avval VCUG) yondashuv; tanlov klinik vaziyatga bogʻliq.
10

Tashxis yondashuvi

  1. Febril SYI yoki prenatal gidronefrozli bola: anamnez (BBD, oila), arterial bosim, siydik tahlili va madaniy ekish, kreatinin.
  2. Buyrak va pufak USG: gidronefroz, parenxima, siydik yoʻli kengayishi, pufak devori, qoldiq siydik.
  3. VCUG kimga: patologik USG, takroriy febril SYI, atipik mikroorganizm yoki davoga yomon javob, oilada yuqori darajali VUR, prenatal gidronefroz. Hammaga rutin emas, individual qaror.
  4. Muqobil yondashuv: avval DMSA; normal boʻlsa VCUG kerak boʻlmasligi mumkin, patologik boʻlsa VCUG.
  5. VUR aniqlansa: daraja (I–V), bir yoki ikki tomonlama, duplikatsiya, uretra holati (oʻgʻilda klapanlar).
  6. DMSA: chandiq va nisbiy funksiya (infeksiyadan taxminan 4–6 oy keyin).
  7. BBD ni baholang (siydik kundaligi, ichak odatlari, uroflowmetriya) va xavf guruhini aniqlang.
11

Reflyuks nefropatiyasi va uzoq muddatli xavflar

  • Reflyuks nefropatiyasi — VUR bilan bogʻliq buyrak chandigʻi: tugʻma displaziya (koʻproq oʻgʻillarda, yuqori darajali, prenatal aniqlangan) yoki orttirilgan (pielonefritdan keyin).
  • Chandiq xavfi yuqori: kichik yosh, yuqori daraja, takroriy febril SYI, antibiotik davosining kechikishi, BBD.
  • Intrarenal reflyuks chandiq hosil boʻladigan joylarni belgilaydi.
  • Uzoq muddatli oqibatlar: arterial gipertenziya, proteinuriya (ikkilamchi FSGS), surunkali buyrak kasalligi va uning oxirgi bosqichi — bolalardagi surunkali buyrak yetishmovchiligining muhim sabablaridan biri.
  • Homiladorlikda chandiqli ayollarda pielonefrit va preeklampsiya xavfi yuqori: oldindan maslahat va kuzatuv.
  • Prognoz: bir tomonlama kichik chandiq yaxshi; ikki tomonlama keng chandiq noqulay.
12

Davolash taktikasi: xavf guruhlari (EAU, umumiy)

Xavf guruhiXususiyatUmumiy taktika
Past xavf I–III daraja, buyraklar normal, BBD yoʻq, simptomsiz yoki bitta SYI Kuzatuv; CAP ixtiyoriy yoki yoʻq; SYI belgilarini oʻrgatish
Past daraja + BBD I–III daraja va BBD Avval BBD davosi; takroriy febril SYI boʻlsa CAP
Yuqori xavf: yosh, yuqori daraja 1 yoshgacha, IV–V daraja, buyrak anomaliyasi yoki chandiq CAP; breakthrough SYI da jarrohlik; oʻgʻilda sirkumsiziya masalasi
Yuqori xavf: yuqori daraja + BBD Katta bola, IV–V daraja, BBD yoki chandiq BBD davosi birinchi; CAP yoki endoskopik inyeksiya, reimplantatsiya
Jarrohlik koʻrsatmasi Breakthrough febril SYI, davom etuvchi yuqori daraja, yangi chandiq, anatomik anomaliya Endoskopik inyeksiya yoki siydik yoʻli reimplantatsiyasi
13

Doimiy antibiotik profilaktikasi (CAP)

  • CAP (continuous antibiotic prophylaxis) — terapevtik dozaning kichik qismi, odatda kechasi bir marta, uzoq muddat qabul qilinadi.
  • Maqsad: takroriy febril SYI ni kamaytirish va buyrak chandigʻining oldini olish.
  • Dalillar: RIVUR (2014) tadqiqotida CAP takroriy SYI ni taxminan yarmiga kamaytirdi, ammo umumiy chandiq soni sezilarli kamaymadi; febril SYI va BBD bor guruhlarda foyda ehtimoli katta.
  • Vositalar: trimetoprim (yoki trimetoprim-sulfametoksazol), nitrofurantoin, sefalosporinlar; tanlov mahalliy rezistentlikka bogʻliq. Hayotning dastlabki oylarida trimetoprim va nitrofurantoin berilmaydi.
  • Xavflar: rezistentlik, nojoʻya taʼsirlar, rioya qilmaslik; breakthrough SYI da profilaktika vositasi sinfini oʻzgartirib, davo kursi beriladi.
  • CAP ni yiliga bir marta qayta koʻrib chiqing: reflyuks yoʻqolganda, bola siyishni nazorat qilganda yoki jarrohlikdan keyin toʻxtatiladi.
  • Oʻgʻillarda yuqori darajali VUR bilan birinchi yilda sirkumsiziya SYI xavfini kamaytirishi mumkin.
14

Pufak-ichak disfunksiyasi (BBD) davosi

  • BBD (bladder-bowel dysfunction) — pufak funksiyasi buzilishi (giperfaol pufak, kechiktirilgan yoki nomuvofiq siyish) va qabziyatning birgalikda kechishi.
  • EAU: BBD ni aniqlash va davolash VUR boshqaruvining ajralmas qismi: reflyuksning oʻz-oʻzidan yoʻqolish ehtimolini oshiradi va breakthrough SYI ni kamaytiradi.
  • Urotreapiya: vaqt boʻyicha siyish (har 2–3 soatda), toʻgʻri oʻtirish holati, suyuqlik rejimi, qabziyatni davolash (osmotik laksativlar, parhez).
  • Giperfaol pufakda antixolinergik vosita (masalan, oksibutinin) qoldiq siydikni tekshirib, qabziyatga eʼtibor bilan beriladi.
  • Nomuvofiq siyishda biofeedback va chanoq tubi mushaklarini oʻqitish.
  • Davo bir necha oy talab qiladi; ota-onaning faol ishtiroki muhim.
15

Endoskopik inyeksiya va ureter reimplantatsiyasi

  • Endoskopik subureteral inyeksiya: teshik ostiga toʻldiruvchi modda (masalan, dekstranomer/gialuron kislotasi kopolimeri) yuboriladi; ambulator, qisqa operatsiya.
  • Samaradorligi ochiq reimplantatsiyadan past; daraja, anatomiya (duplikatsiya, ektopik teshik) va BBD ga bogʻliq, past-oʻrta darajada yuqoriroq. Mumkin: davom etuvchi reflyuks, takroriy SYI, kam hollarda obstruksiya.
  • Ochiq reimplantatsiya submukoz tunnelni uzaytiradi: Cohen (kross-trigonal), Politano–Leadbetter, Lich–Gregoir (ekstravezikal) usullari; muvaffaqiyat yuqori; laparoskopik va robot yordamli variantlar bor.
  • Asoratlar: obstruksiya, kontralateral reflyuks, ikki tomonlama ekstravezikal operatsiyadan keyin vaqtinchalik siydik ushlanishi, gematuriya.
  • Koʻrsatmalar: CAP ga qaramay breakthrough febril SYI, davom etuvchi yuqori daraja, yangi yoki ortib borayotgan chandiq, anatomik anomaliya (divertikul, ektopik teshik), CAP ga rioya qilmaslik, oila tanlovi.
  • Balogʻatdan keyin davom etuvchi reflyuks (qizlarda homiladorlik xavfi) ham koʻrsatma boʻlishi mumkin. Operatsiyadan keyin obstruksiyani istisno qilish uchun USG.
16

Kuzatuv va oilaviy skrining

  • Kuzatuv yiliga bir marta: oʻsish, arterial bosim, siydik tahlili (proteinuriya), kreatinin, buyrak USG (oʻsish va chandiq); BBD nazorati.
  • VCUG va DMSA ni rutin takrorlash tavsiya etilmaydi: yangi febril SYI, yomonlashgan USG yoki jarrohlik rejasi boʻlsa individual qaror.
  • Chandiqli bemorlar umr boʻyi arterial bosim va buyrak funksiyasini kuzatadi; homilador ayollarda SYI nazorati.
  • Ota-onaga: isitma va noaniq alomatlarda tezda siydik tahlili va madaniy ekish; shifokorga oʻz vaqtida murojaat.
  • Oilaviy skrining: VUR birinchi darajali qarindoshlarda ancha koʻp uchraydi, yondashuvlar turlicha. Yuqori xavfli guruhlarda (kichik yoshdagi aka-uka, SYI yoki USG patologiyasi) USG, kerak boʻlsa VCUG yoki ceVUS.
  • Simptomsiz yaqin qarindoshlarga rutin VCUG tavsiya etilmaydi; qaror ota-ona bilan birga, xavf va foydani tushuntirib qabul qilinadi.
  • Katta oʻsmirlar va kattalar: davom etuvchi reflyuks, chandiq, gipertenziya — nefrolog bilan birga kuzatuv.
17

Asosiy klinik xulosalar

  • VUR — siydikning pufakdan siydik yoʻli va buyrakka teskari oqishi; asosiy xavf infeksiya va buyrak chandigʻi (reflyuks nefropatiyasi).
  • Birlamchi VUR — UVJ tugʻma yetishmovchiligi; ikkilamchi — obstruksiya, neyrogen pufak va BBD tufayli yuqori pufak bosimi.
  • Daraja VCUG da Xalqaro tadqiqot boʻyicha I–V; EAU: I–III past, IV–V yuqori daraja.
  • Tashxis: USG normal boʻlsa ham VUR ni istisno qilmaydi; VCUG darajalash uchun, DMSA chandiq uchun (infeksiyadan 4–6 oy keyin).
  • EAU: davolash xavfga asoslangan (yosh, simptomlar, buyrak holati, BBD, daraja); CAP tanlangan hollarda; BBD ni albatta davolang.
  • Endoskopik inyeksiya yoki reimplantatsiya: breakthrough febril SYI, davom etuvchi yuqori daraja, yangi chandiq, anatomik anomaliya.
  • Kuzatuv yiliga bir marta (oʻsish, bosim, proteinuriya, USG); oilaviy skrining individual.
18

Oʻzini tekshirish

1Xalqaro reflyuks tadqiqoti boʻyicha V darajaga qaysi tavsif mos?
  1. Kontrast faqat siydik yoʻlida
  2. Jom va kosachalarga yetadi, kengayishsiz
  3. Siydik yoʻli va jom keskin kengaygan, buralgan; soʻrgʻich izlari yoʻqolgan
  4. Yengil kengayish, fornikslar tabiiy

Javob: C. V darajada siydik yoʻli buralgan va keskin kengaygan, jom va kosachalar kengaygan, soʻrgʻich izlari yoʻqolgan.

2Kortikal buyrak chandigʻini aniqlashda eng aniq usul qaysi?
  1. Buyrak USG
  2. DMSA stsintigrafiyasi
  3. Siydik madaniy ekishi
  4. Qonda kreatinin

Javob: B. DMSA kortikal chandiq va nisbiy funksiyani baholaydi; chandiq uchun infeksiyadan taxminan 4–6 oy keyin qilinadi.

3VUR ni aniqlash va darajalashning standart usuli qaysi?
  1. Buyrak USG
  2. DMSA
  3. MAG3 renografiya
  4. VCUG (miksion sistouretrografiya)

Javob: D. VCUG reflyuksni aniqlaydi va darajalaydi; USG past darajani koʻrsatmasligi mumkin.

4CAP ga qaramay takroriy febril SYI (breakthrough) boʻlsa nima qilinadi?
  1. CAP dozasini ikki baravar oshirish
  2. Endoskopik inyeksiya yoki reimplantatsiya masalasi koʻriladi
  3. Faqat kuzatuv
  4. Profilaktikani toʻxtatib tashlash

Javob: B. Breakthrough febril SYI jarrohlik davo koʻrsatmalaridan biri.

5BBD ni davolash VUR kechishiga qanday taʼsir qiladi?
  1. Oʻz-oʻzidan yoʻqolish ehtimolini oshiradi va breakthrough SYI ni kamaytiradi
  2. Taʼsir qilmaydi
  3. Faqat jarrohlikdan keyin kerak
  4. Reflyuksni kuchaytiradi

Javob: A. EAU BBD ni aniqlash va davolashni VUR boshqaruvining muhim qismi deb hisoblaydi.

·

Adabiyotlar

  • EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2024
  • EAU Guidelines on Urological Infections, 2024
  • Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
  • Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
  • Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, 10th ed., 2020
  • ICD-10 (WHO)

Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.

PPTX yuklab olish (425 KB)

Shu boʻlimdagi boshqa taqdimotlar

Qabulga yozilish