- EAU tasnifi boʻyicha siydik yoʻllari infeksiyasi (SYI) turlarini ajratish: oddiy va murakkab, sistit, pielonefrit, kateter bilan bogʻliq SYI, urosepsis
- Asosiy qoʻzgʻatuvchilar, patogenez va xavf omillarini sanash
- Siydik tahlili (test-poloska, mikroskopiya) va ekmani toʻgʻri izohlash, tasvirlash koʻrsatmalarini bilish
- Antimikrob davo tamoyillarini (mahalliy rezistentlik, stewardship) qoʻllash va birinchi qator vositalarni sinf darajasida tanlash
- Qaytalanuvchi SYI profilaktikasini va asimptomatik bakteriuriyada qachon davolamaslikni bilish
- Urosepsisni erta tanib, shoshilinch yordam bosqichlarini bajarish
02
Taʼrif, ICD-10 va epidemiologiya
- SYI — siydik yoʻllari (uretra, pufak, siydik yoʻllari, buyrak, prostata) shilliq qavati va toʻqimasiga mikroorganizmlar kirib, yalligʻlanish keltirib chiqarishi; simptomlar va/yoki bakteriuriya bilan namoyon boʻladi.
- ICD-10: N39.0 (SYI, lokalizatsiyasi aniqlanmagan), N30 (sistit), N10 (oʻtkir pielonefrit), N41 (prostatit), N45 (orxit va epididimit), N34 (uretrit).
- Eng koʻp uchraydigan bakterial infeksiyalardan biri; ayollarda erkaklarga qaraganda ancha koʻp (qisqa uretra), koʻp ayollar hayoti davomida kamida bir marta kasallanadi.
- Erkaklarda yosh ortishi bilan (prostata kasalliklari, siydik chiqarish qiyinligi, kateter) uchrashi ortadi.
- Shifoxonada orttirilgan infeksiyalar orasida kateter bilan bogʻliq SYI eng koʻp uchraydiganlardan biri.
- Asoratlari: pielonefrit, urosepsis, buyrak shikastlanishi, homiladorlikda erta tugʻruq xavfi; antibiotiklarga chidamlilik davolashni qiyinlashtirmoqda.
03
EAU tasnifi: SYI turlari
| Tur | Taʼrif (EAU) | Amaliy eslatma |
| Oddiy sistit | Homilador boʻlmagan ayolda oʻtkir quyi SYI; anatomik, funksional buzilish va qoʻshma kasallik yoʻq | Klinik tashxis mumkin; qisqa davo |
| Oddiy pielonefrit | Xuddi shunday ayolda yuqori SYI belgilari (isitma, bel ogʻrigʻi) | Ekma shart; UT obstruksiyani inkor etadi |
| Murakkab SYI | Oddiy hisoblanmagan barcha SYI: erkak, homilador, anomaliya, kateter, buyrak kasalligi, diabet, immunitet pasayishi | Sababni (obstruksiya, kateter) bartaraf etish shart |
| Qaytalanuvchi SYI | Yiliga ≥ 3 yoki oxirgi 6 oyda ≥ 2 epizod | Profilaktika; sabab izlash |
| Kateter bilan bogʻliq SYI | Kateter turgan yoki 48 soat ichida olingan bemorda simptomlar + bakteriuriya | Simptomsiz bakteriuriyani davolamang |
| Asimptomatik bakteriuriya | Simptomsiz bemorda siydikda bakteriyalar (koʻpincha ≥ 10⁵ CFU/mL) | Odatda davolanmaydi (istisnolar bor) |
| Urosepsis | SYI sababli sepsis: infeksiyaga javob buzilishi tufayli hayot uchun xavfli aʼzo disfunksiyasi | SHOSHILINCH: sepsis protokoli + manba nazorati |
04
Qoʻzgʻatuvchilar va chidamlilik
- Jamiyatda orttirilgan oddiy SYI da eng koʻp — Escherichia coli (uropatogen E. coli); undan keyin Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis, Staphylococcus saprophyticus (yosh ayollar), Enterococcus faecalis.
- Murakkab va shifoxonada orttirilgan SYI da koʻproq: Pseudomonas aeruginosa, Enterobacter, Serratia, Enterococcus, Candida (kateter, diabet, reanimatsiya) hamda koʻp dorilarga chidamli shtammlar.
- Ureaza hosil qiluvchilar (Proteus, Klebsiella va b.) struvit toshlariga va doimiy infeksiyaga olib keladi.
- Chidamlilik: kengaytirilgan spektrli beta-laktamaza (ESBL) hosil qiluvchi Enterobacterales, fluorxinolonlar va trimetoprim-sulfametoksazolga chidamlilik; karbapenemga chidamli shtammlar — jiddiy muammo.
- Mahalliy rezistentlik (antibiogramma) emperik tanlovning asosi. Chidamlilik xavfi: yaqinda antibiotik qabul qilish, shifoxonada yotish, xorijga sayohat, oldingi ESBL kolonizatsiyasi.
- Kam uchraydi, lekin esda tutiladi: siydik yoʻllari sili, shistosomoz (endemik hududlarda), virusli va zamburugʻ infeksiyalari — ayniqsa steril piuriya yoki davoga javob boʻlmaganda.
05
Patogenez va xavf omillari
- Yoʻl: asosan koʻtariluvchi — perianal va vaginal flora → uretra → pufak → buyrak. Gematogen yoʻl kam (Staphylococcus aureus, Candida).
- Uropatogen E. coli virulentligi: 1-tur pililar (FimH) uroepiteliyga yopishadi; P-fimbriyalar pielonefrit bilan bogʻliq; biopardalar va hujayra ichidagi bakterial jamoalar qaytalanishga sabab boʻladi.
- Himoya omillari: siydik oqimi va pufakni toʻliq boʻshatish, uroepiteliy, uromodulin (Tamm–Horsfall oqsili), antimikrob peptidlar, IgA; ayollarda vaginal laktobakteriyalar.
- Ayollarda xavf: qisqa uretra, jinsiy faollik, yangi sherik, spermitsidlar, menopauzadan keyin estrogen tanqisligi (laktobakteriyalar kamayishi), homiladorlik.
- Anatomik va funksional: obstruksiya (tosh, BPH, striktura), qoldiq siydik, neyrogen pufak, vezikoureteral reflyuks, siydik yoʻllari anomaliyalari.
- Umumiy: qandli diabet (glyukozuriya), immunosupressiya, kateter va boshqa asboblar, oldingi SYI, qabziyat va disfunksional siydik chiqarish (bolalarda), suyuqlikning kamligi.
06
Klinik koʻrinish va differensial tashxis
- Quyi SYI (sistit): dizuriya, tez-tez va shoshilinch siydik chiqarish, suprapubik ogʻriq, baʼzan gematuriya; isitma odatda yoʻq.
- Vaginal ajralma yoki qichishish boʻlmasa, ayolda SYI ehtimoli yuqori; ajralma boʻlsa — vaginit va uretrit (STI) ni inkor eting.
- Yuqori SYI (pielonefrit): isitma (koʻpincha ≥ 38 °C), titroq, bel ogʻrigʻi, koʻngil aynishi, qusish; kostovertebral burchakda urib koʻrishda ogʻriq (Pasternatskiy simptomi); sistit belgilari boʻlmasligi ham mumkin.
- Keksalar va zaif bemorlarda atipik koʻrinish: ongning oʻzgarishi, yiqilish, ishtahaning pasayishi; siydikning xiraligi yoki hidi yolgʻiz tashxis emas.
- Erkaklarda simptomlar prostata yoki epididim jarayoni bilan birga kelishi mumkin; sabab koʻpincha obstruktiv kasallik.
- Differensial: vaginit, uretrit (xlamidiya, gonoreya, Mycoplasma genitalium), interstitsial sistit, pufak oʻsmasi yoki CIS, toshlar, kichik tos aʼzolari kasalliklari, steril piuriya (sil).
07
Laborator tashxis: test-poloska, mikroskopiya, ekma
- Oʻrta porsiya siydik (midstream) yoki kateter orqali namuna; kateterli bemorda — yangi qoʻyilgan kateterdan, siydik yigʻuvchi xaltadan emas.
- Test-poloska: leykotsit esteraza (piuriya) va nitrit (nitratni qaytaruvchi Enterobacterales). Nitrit musbat boʻlsa SYI ehtimoli yuqori; manfiy natija nitrit hosil qilmaydigan bakteriyalarni (masalan, Enterococcus, S. saprophyticus) inkor etmaydi.
- Tipik simptomli ayolda ikkala koʻrsatkich manfiy boʻlsa SYI ehtimoli kamayadi; simptomlar saqlansa klinik baholash va ekma kerak.
- Mikroskopiya: piuriya, bakteriuriya, eritrotsituriya; steril piuriya — sil, uretrit, toshlar va boshqa sabablar.
- Ekma va antibiogramma (EAU): pielonefrit shubhasi; davo tugagach 4 hafta ichida simptomlar saqlansa yoki qaytalansa; atipik simptomlar; homilador ayollar; murakkab SYI (davodan oldin).
- Oddiy sistitning birinchi epizodida (tipik simptomlar) ekma majburiy emas.
- Qonda (pielonefrit, murakkab SYI): leykotsitlar, CRP, kreatinin; isitma yoki gipotenziyada qon ekmasi.
- SYI bilan birga gematuriya boʻlsa, infeksiya davolangach siydik tahlilini takrorlang: gematuriya yoʻqolganini tasdiqlash shart (gematuriya algoritmiga qarang).
08
Mikrobiologik tashxis: ekma chegaralari (EAU)
| Holat | Chegara (CFU/mL) | Namuna va izoh |
| Oddiy sistit (ayol) | ≥ 10³ | Oʻrta porsiya siydik |
| Oddiy pielonefrit (ayol) | ≥ 10⁴ | Oʻrta porsiya siydik; isitmada qon ekmasi ham |
| Murakkab SYI | Ayolda ≥ 10⁵; erkakda (yoki ayolda kateterdan olingan namunada) ≥ 10⁴ | Davodan oldin ekma shart |
| Kateter bilan bogʻliq SYI | ≥ 10³ (simptomlar bilan) | Yangi kateterdan yoki kateter olingach 48 soat ichida |
| Asimptomatik bakteriuriya | ≥ 10⁵ (ayolda ketma-ket 2 namuna, erkakda 1 ta) | Simptom yoʻq; odatda skrining va davo kerak emas |
09
Tasvirlash tekshiruvlari
- Oddiy sistit: tasvirlash kerak emas.
- Pielonefrit: UT — obstruksiya, tosh, abssess va gidronefrozni inkor etish uchun (tez va nurlanishsiz).
- 72 soatlik davodan keyin ham isitma saqlansa yoki holat yomonlashsa — qoʻshimcha tasvirlash (KT: tosh uchun nokontrast, abssess uchun kontrastli): obstruksiya, abssess, emfizematoz pielonefrit.
- Murakkab SYI: yashirin sababni izlash — UT, qoldiq siydik hajmi; erkaklarda prostata va siydik chiqarish yoʻli obstruksiyasi; kerak boʻlsa KT.
- Qaytalanuvchi SYI: xavf omilsiz yosh ayollarda keng tekshiruv (sistoskopiya, KT) odatda foyda bermaydi; UT va qoldiq siydikni baholang, xavf belgilari boʻlsa kengaytiring.
- Bolalarda: isitmali SYI dan keyin UT; reflyuks shubhasida sistouretrografiya; DMSA sintigrafiya — buyrak chandigʻi uchun.
- Diabet bemorida emfizematoz pielonefrit yoki sistit (toʻqimada gaz): KT da koʻrinadi — shoshilinch holat.
10
Antimikrob davo tamoyillari va stewardship
- Emperik tanlov: mahalliy rezistentlik, bemorning oldingi ekma natijalari va antibiotiklari, allergiya, buyrak funksiyasi, homiladorlik, infeksiya joylashuvi va ogʻirligi.
- Imkon qadar ekma olingandan keyin boshlang; antibiogramma kelgach tor spektrli vositaga oʻting (de-eskalatsiya) va parenteral shakldan peroralga oʻting.
- Qisqa, lekin yetarli kurs: ortiqcha davomiylik chidamlilik va nojoʻya taʼsirni oshiradi; oddiy sistitda 1–5 kunlik kurslar yetarli (preparatga qarab).
- Fluorxinolonlar oddiy sistitda birinchi qator emas (EMA/EAU): tendinopatiya, neyropatiya, MNS taʼsiri, aorta disseksiyasi xavfi; boshqa variant boʻlmaganda saqlanadi.
- Nitrofurantoin va fosfomitsin (peroral) faqat quyi SYI uchun: toʻqima va qonda daraja past — pielonefrit, prostatit va sepsisda qoʻllanmaydi.
- Yengil–oʻrtacha oddiy sistitda NSAID (ibuprofen) bilan simptomatik davo bemor bilan kelishib mumkin, ammo pielonefritga oʻtish xavfi biroz yuqori.
- Asimptomatik bakteriuriyani davolamaslik stewardshipning asosiy qoidalaridan biri.
- Murakkab SYI da sababni (tosh, obstruksiya, kateter) bartaraf etmasdan antibiotik samara bermaydi.
11
Emperik davo tanlovi (sinf darajasida)
| Holat | Birinchi qator / asosiy variantlar | Eslatma |
| Oddiy sistit | Fosfomitsin trometamol (3 g bir marta), nitrofurantoin (5 kun), pivmesillinam (3–5 kun) | Muqobil: sefalosporinlar; TMP/SMX — rezistentlik < 20% boʻlsa |
| Oddiy pielonefrit, yengil–oʻrtacha (ambulator) | Peroral fluorxinolon (mahalliy rezistentlik past boʻlsa) yoki peroral sefalosporin | Ekma shart; beta-laktamlarda kurs uzunroq, dastlab parenteral doza |
| Pielonefrit, ogʻir (statsionar) | Parenteral: sefalosporin, fluorxinolon, aminoglikozid yoki aminopenitsillin + ingibitor | ESBL xavfida — karbapenem; antibiogramma boʻyicha de-eskalatsiya |
| Murakkab SYI | Keng spektrli vosita (mahalliy rezistentlik, antibiogramma) + sababni bartaraf etish | Odatda taxminan 7 kun; erkakda prostatit inkor etilmasa uzoqroq |
| Kateter bilan bogʻliq SYI | Murakkab SYI singari; kateterni olib tashlash yoki almashtirish | Faqat simptomli boʻlsa davolang; kurs javobga qarab |
| Homiladorlik | Beta-laktamlar (aminopenitsillinlar, sefalosporinlar), fosfomitsin | Fluorxinolon, tetratsiklin yoʻq; 1-trimestrda trimetoprim chetlanadi |
- Erkaklar: SYI murakkab hisoblanadi. Prostata, siydik chiqarish obstruksiyasi (BPH, striktura), tosh va STI (uretrit) ni inkor eting; prostataga yaxshi kiradigan vositalar (fluorxinolon, TMP/SMX); kurs uzoqroq.
- Homiladorlik: asimptomatik bakteriuriya ham skrining qilinadi va davolanadi (pielonefrit, erta tugʻruq xavfi); pielonefrit odatda statsionarda, parenteral beta-laktam bilan; davodan keyin ekma nazorati.
- Bolalar: sepsis va buyrak chandigʻi xavfi; kichik bolada isitma + piuriya boʻlsa antibiotikdan oldin toza usulda (kateter yoki suprapubik aspiratsiya) ekma va UT; dozalash vaznga qarab.
- Kateter qoʻyilgan bemorlar: biopardalar sababli bakteriuriya deyarli doim bor; faqat simptomli boʻlsa davolanadi; kateterni imkon qadar erta olib tashlang yoki almashtiring.
- Qandli diabet: murakkab SYI, emfizematoz pielonefrit va buyrak abssessi xavfi; glyukoza nazorati muhim. SGLT2 ingibitorlarida jinsiy aʼzolar kandidozi koʻpayadi.
- Buyrak transplantati, immunosupressiya, nevrologik pufak: murakkab toifa, mutaxassis nazorati; asimptomatik bakteriuriya skriningi tavsiya etilmaydi.
- Keksalar: atipik belgilar; ongning oʻzgarishi yoki «xira, hidli siydik» yolgʻiz SYI isboti emas — boshqa sabablarni ham izlang.
13
Qaytalanuvchi SYI profilaktikasi
- Taʼrif: yiliga ≥ 3 yoki 6 oyda ≥ 2 epizod. Har bir epizodni ekma bilan tasdiqlang; reinfeksiya (yangi mikrob) va persistensiya (bir xil mikrob, anatomik sabab) ni ajrating.
- Maslahat: suyuqlikni koʻpaytirish, qabziyatni davolash, spermitsid va diafragmadan chetlanish; jinsiy aloqadan keyin siydik chiqarish va gigiyena (dalillar cheklangan).
- Menopauzadan keyingi ayollarda vaginal estrogen samarali profilaktika (EAU tavsiyasi).
- Immunoprofilaktika (peroral E. coli lizatlari, masalan OM-89) va metenamin gippurat (anomaliyasi yoʻq ayollarda antibiotiksiz variant) — EAU tavsiya qiladi.
- Kranberi mahsulotlari: natijalar bir xil emas, foyda cheklangan; D-mannoza va probiotiklar — dalillar yetarli emas, qoʻshimcha vosita sifatida.
- Antibiotik profilaktikasi — boshqa choralar samarasiz boʻlsa: past dozali uzoq muddatli (kechqurun) yoki jinsiy aloqadan keyin bir martalik; odatda 3–6 oy, soʻng qayta baholash; nojoʻya taʼsirlar haqida ogohlantiring.
- Ekma bilan tasdiqlangan epizodlarda bemor oʻzi boshlaydigan davo rejasi — tanlangan, intizomli bemorlarda.
14
Asimptomatik bakteriuriya: qachon davolamaslik
- Taʼrif: simptomsiz bemorda siydikda bakteriyalar mavjudligi (piuriya bilan yoki usiz). Bu kasallik emas; kolonizatsiya baʼzan himoya ham boʻladi.
- Skrining va davo tavsiya etilmaydi: xavf omilsiz ayollarda, nazoratdagi diabetda, menopauzadan keyin, keksa va uy-joy muassasasidagi bemorlarda, pufak disfunksiyasida, buyrak transplantatida, endoprotez oldidan, qaytalanuvchi SYI da.
- Kateterli bemorlarda asimptomatik bakteriuriya davolanmaydi.
- Davolash (skrining) kerak: homiladorlik; shilliq qavatni jarohatlaydigan urologik muolajalardan oldin (masalan, prostata TUR, ureteroskopiya, PCNL) — qisqa kurs, ekma boʻyicha.
- Nega davolanmaydi: simptomli SYI sonini kamaytirmaydi, chidamlilikni oshiradi, normal florani buzadi va keyingi infeksiyaga moyillikni oshirishi mumkin.
- Ekmani simptomsiz bemorda «tekshirib koʻrish» uchun yubormang; xiralik, hid yoki ong oʻzgarishi yolgʻiz ekma topilmasini davolash sababi emas.
15
SHOSHILINCH: urosepsisni tanish
- Urosepsis — siydik yoʻllari infeksiyasi sababli sepsis (Sepsis-3): infeksiyaga javob buzilishidan hayot uchun xavfli aʼzo disfunksiyasi (SOFA ball ≥ 2 ga oshishi).
- Septik shok — suyuqlik yuborilgandan keyin ham oʻrtacha arterial bosimni ≥ 65 mm sim. ust. ushlab turish uchun vazopressor talab qiladigan gipotenziya va laktat > 2 mmol/L.
- Tezkor skrining — qSOFA (≥ 2 belgi): nafas chastotasi ≥ 22/daq, ong oʻzgarishi, sistolik qon bosimi ≤ 100 mm sim. ust.
- Belgilar: isitma yoki gipotermiya, titroq, taxikardiya, taxipnoe, gipotenziya, ong oʻzgarishi, oliguriya, marmar teri; laktat va kreatinin ↑, trombotsitlar ↓.
- Xavf omillari: obstruksiya (tosh), kateter yoki stent, diabet, immunosupressiya, keksalik, yaqinda urologik muolaja (prostata biopsiyasi, URS, PCNL).
- Muhim qoida: obstruktiv infeksiyada antibiotik yolgʻiz yetmaydi — manbani nazorat qilish (dekompressiya) shart.
16
Urosepsis: shoshilinch yordam bosqichlari
- Tanish: qSOFA/SOFA, hayotiy koʻrsatkichlar, laktat; monitoring, reanimatsiya guruhini chaqirish.
- Qon va siydik ekmasi (antibiotikni kechiktirmasdan); qonda kreatinin, CRP, leykotsitlar, trombotsitlar, laktat, koagulyatsiya.
- Imkon qadar tezroq (ideal: 1 soat ichida) parenteral keng spektrli antibiotik; mahalliy rezistentlik, ESBL xavfi (karbapenem) va yaqinda fluorxinolon qabul qilinganligi hisobga olinadi.
- Suyuqlik: kristalloid infuziyasi (gipotenziya yoki laktat ↑ boʻlsa taxminan 30 mL/kg — Surviving Sepsis tavsiyasi); davom etuvchi gipotenziyada vazopressor (noradrenalin), reanimatsiya boʻlimi.
- Manba nazorati: UT (± KT) bilan obstruksiyani tez baholang; tosh, pionefroz yoki abssess boʻlsa — shoshilinch dekompressiya (stent yoki nefrostoma, drenaj).
- Kateterni olib tashlang yoki almashtiring; stent va boshqa yot jismlarni baholang.
- Dinamik baholash (6–12 soat); antibiogramma boʻyicha de-eskalatsiya; davomiyligi javobga qarab (koʻpincha taxminan 7 kun).
- Tuzalgandan keyin: sababni (tosh, obstruksiya, anomaliya) aniq davolang.
17
Prostatit va epididimo-orxit: eslatmalar
- Oʻtkir bakterial prostatit: isitma, titroq, perineal ogʻriq, dizuriya, siydik tutilishi; prostata ogʻriqli va shishgan; massaj qilmang (bakteriemiya xavfi); siydik va qon ekmasi.
- Davo: prostataga yaxshi kiradigan vositalar (fluorxinolonlar, TMP/SMX); ogʻir holatda boshida parenteral; kurs uzoq — oʻtkirida odatda bir necha hafta, surunkali bakterial prostatitda ≥ 4 hafta; siydik tutilishida uretral kateterdan ehtiyot boʻling.
- Surunkali bakterial prostatit va CPPS ni ajrating: bakterial prostatitda ekmada patogen va takroriy SYI bor; CPPS da infeksiya dalili yoʻq (alohida taqdimot).
- Epididimit/ epididimo-orxit: skrotal ogʻriq, shish, isitma. Yosh (< 35) jinsiy faol erkaklarda — Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae (STI); keksa erkaklarda yoki obstruksiyada — enterik bakteriyalar.
- SHOSHILINCH ayirma: oʻtkir skrotal ogʻriqda birinchi navbatda moyak burilishi inkor etiladi (alohida taqdimot); shubhada tez jarrohlik tekshiruv.
- Epididimit davosi patogenga qarab (STI shubhasida seftriakson + doksitsiklin; enterik bakteriyalarda fluorxinolon), dam olish, skrotal tayanch, NSAID; STI da sherikni tekshirish va davolash; abssess uchun UT.
- Takroriy SYI, prostatit yoki epididimitda urolog sababni izlaydi (obstruksiya, qoldiq siydik, tosh, anomaliya).
18
Asosiy klinik xulosalar
- EAU tasnifi: oddiy SYI — anomaliyasi yoʻq, homilador boʻlmagan ayolda; erkak, homilador, kateter, obstruksiya, diabet va immunitet pasayishi murakkab toifaga kiradi.
- Eng koʻp qoʻzgʻatuvchi — E. coli; davoni mahalliy rezistentlikka moslang; ESBL va karbapenemga chidamlilik oʻsmoqda.
- Oddiy sistitda klinik tashxis va qisqa kurs (fosfomitsin, nitrofurantoin, pivmesillinam); fluorxinolonlarni saqlab qoʻying. Pielonefritda ekma shart, fosfomitsin va nitrofurantoin yaramaydi.
- Ekma: pielonefrit, murakkab SYI, homiladorlik, qaytalanish yoki davodan keyin simptom saqlanishida; imkon qadar antibiotikdan oldin.
- Asimptomatik bakteriuriyani davolamang (istisno: homiladorlik va shilliq qavatni jarohatlaydigan urologik muolajalar oldidan).
- Qaytalanuvchi SYI: suyuqlik, vaginal estrogen (menopauzada), immunoprofilaktika, metenamin; kerak boʻlsa antibiotik profilaktikasi.
- Urosepsis — shoshilinch: ekma → 1 soat ichida keng spektrli antibiotik → suyuqlik → obstruksiyada zudlik bilan dekompressiya.
1EAU tasnifiga koʻra qaysi holat oddiy (uncomplicated) SYI hisoblanadi?
- Kateterli bemorda SYI
- Homilador ayolda sistit
- Anomaliyasi yoʻq, homilador boʻlmagan ayolda sporadik sistit
- Erkakda SYI
Javob: C. Oddiy SYI — anatomik, funksional buzilish va qoʻshma kasalligi yoʻq, homilador boʻlmagan ayoldagi sistit yoki pielonefrit.
2Qaysi holatda asimptomatik bakteriuriya skrining qilinadi va davolanadi?
- Nazoratdagi diabetli ayolda
- Uy-joy muassasasidagi keksada
- Kateterli bemorda
- Homiladorlikda
Javob: D. Homiladorlikda (va shilliq qavatni jarohatlaydigan urologik muolajalar oldidan) asimptomatik bakteriuriya davolanadi; boshqa variantlarda davolanmaydi.
3Oddiy sistit uchun qaysi vosita birinchi qatorga kiradi?
- Siprofloksasin (har doim)
- Fosfomitsin trometamol (bir marta)
- Meropenem
- Gentamitsin
Javob: B. Fosfomitsin trometamol, nitrofurantoin va pivmesillinam birinchi qator; fluorxinolonlar va karbapenemlar saqlab qoʻyiladi.
4Nitrofurantoin va peroral fosfomitsin nima uchun pielonefritda tanlanmaydi?
- Faqat quyi yoʻllarda yetarli konsentratsiya hosil qiladi
- Gram-manfiy bakteriyalarga taʼsir qilmaydi
- Faqat bolalarda ishlatiladi
- Hech qachon qoʻllanmaydi, juda zaharli
Javob: A. Ular siydikda yuqori daraja hosil qiladi, lekin buyrak toʻqimasi va qonda daraja yetarli emas.
5qSOFA tarkibiga qaysi belgilar kiradi?
- Harorat > 38 °C, taxikardiya, leykotsitoz
- Piuriya, nitrit, leykotsit esteraza
- Nafas chastotasi ≥ 22/daq, ong oʻzgarishi, sistolik qon bosimi ≤ 100 mm sim. ust.
- Gematuriya, bel ogʻrigʻi, dizuriya
Javob: C. qSOFA: nafas chastotasi ≥ 22/daq, ong oʻzgarishi va sistolik qon bosimi ≤ 100 mm sim. ust.; ≥ 2 belgi sepsis xavfini bildiradi.
6Toshli obstruksiya fonida urosepsis aniqlandi. Eng muhim shoshilinch chora?
- Antibiotik va zudlik bilan dekompressiya (stent yoki nefrostoma)
- Faqat peroral antibiotik
- ESWL bilan toshni darhol parchalash
- Kuzatuv va NSAID
Javob: A. Obstruktiv infeksiyada manba nazorati (drenaj) antibiotik bilan birga shart; toshni keyinroq davolash mumkin.
- EAU Guidelines on Urological Infections, 2024
- EAU Guidelines on Urolithiasis, 2024
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2024
- CDC Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021
- Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
- Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
- ICD-10 (WHO)
Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.
PPTX yuklab olish (474 KB)